Νάξος - Πληροφορίες για το νησί της Νάξου

1. ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ. Η οροσειρά Ζευς (Ζας) χωρίζει το νησί: α) Στην Ανατολική Νάξο που είναι περισσότερο ορεινή, με πολλές χαράδρες στις πλαγιές της βόσκουν αρκετά αιγοπρόβατα. β) Στη Δυτική Νάξο, που είναι μάλλον πεδινή, με τις μικρές πεδιάδες του Λιβαδιού και της Τραγέας, όπου καλλιεργούνται αμπέλια, συκιές, ελιές και διάφορα οπωροφόρα δέντρα. Τα σπουδαιότερα ακρωτήρια του νησιού είναι: Πάνορμος, Σταυρός, Γαϊτάνι, Αιμιλιανός, Προκόπης, Μαγκρί και Παρθένος. Η Νάξος δεν έχει κόλπους αξιόλογους και επομένως και φυσικά λιμάνια.

2. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ. Βασικές καλλιέργειες αποτελούν σιτηρά, πατάτες, όσπρια, κτηνοτροφές και κυρίως ελαιόδεντρα, εσπεριδοειδή και άλλα οπωροφόρα. Η Νάξος θεωρείται το πιο πλούσιο νησί των Κυκλάδων. Από τα κίτρα φτιάχνουν το περίφημο "κιτρόρακο". Τα κτηνοτροφικά της προϊόντα φημίζονται ως τα καλύτερα του τόπου μας, όπως η μυζήθρα και το τυρί. Το πλούσιο υπέδαφός της παράγει μάρμαρα καλής ποιότητας και την περίφημη "Νάξια γη", τη σμύριδα, που χρησιμοποιείται για την κατασκευή τροχών ακονίσματος και ως σκόνη στην κατασκευή διάφορων οπτικών οργάνων. Κάθε χρόνο παράγονται γύρω στις 10.000 τόνοι σμύριδας, στην εξόρυξη της οποίας απασχολούνται περισσότεροι από 1000 εργάτες. Υπάρχουν επίσης στο νησί ανεκμετάλλευτα κοιτάσματα σιδήρου. Το οδικό δίκτυο της Νάξου αποτελείται από επαρχιακούς δρόμους, που αρχίζουν από την πρωτεύουσα και συνδέουν όλα τα χωριά. Με την υπόλοιπη χώρα επικοινωνεί ατμοπλοϊκώς.

3. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ. Η Νάξος αποτελεί την ομώνυμη επαρχία του νομού Κυκλάδων που - εκτός από το νησί - περιλαμβάνει και μερικές νησίδες ακατοίκητες, όπως είναι η Παρθένος και το Ασπρονήσι. Η Νάξος, πρωτεύουσα του νησιού και της επαρχίας, έχει πολλά αρχοντικά (που σώζονται από την εποχή του δουκάτου της Νάξου), αρχαιολογικό και ιστορικό μουσείο, καθώς και πολλές εκκλησίες. Υπάρχει και ενετικό φρούριο.

4. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ. Οι πρώτοι - κατά την αρχαιότητα - κάτοικοι του νησιού ήταν οι Θράκες και οι Κρήτες. Εγκαταστάθηκαν αργότερα εκεί και Κάρες, με επικεφαλής το Νάξο, απ' όπου πήρε και την ονομασία του το νησί. Στην ιστορική περίοδο οι Νάξιοι ήταν Ίωνες από την Αττική. Αρχηγό τους οι πρώτοι άποικοι είχαν το γιο του Κόδρου Νηλέα. Χαλκιδαίοι και Νάξιοι ίδρυσαν το 734 π.Χ. ομώνυμη πόλη και στη Σικελία. Από τα κτίρια που έχτισε στη Δήλο φαίνεται πως η Ν. ήταν πόλη με ακμή. Το ίδιο δείχνει και η περίφημη ναξιακή στοά των λεόντων, πάλι στη Δήλο. Το καθεστώς του νησιού ήταν αριστοκρατικό. Την ηγέτιδα τάξη αποτελούσαν οι "παχείς". Την αριστοκρατία ανέτρεψε ο δημοκρατικός Λύγδαμης (550 - 524), αν και προερχόταν από τους "παχείς". Το 501 π.Χ. έγινε η πρώτη εκστρατεία των Περσών στη Ν., η οποία απέτυχε. Αλλά στη δεύτερη εκστρατεία οι Πέρσες κατόρθωσαν να επιβάλουν φιλικό καθεστώς στο νησί (490 π.Χ.), πράγμα που δεν εμπόδισε τους Ναξίους να πολεμήσουν εναντίον των Περσών στη Σαλαμίνα και στις Πλαταιές. Αργότερα το νησί πήρε μέρος στη Δηλιακή Συμμαχία (479 π.Χ.), αλλά αποστάτησε το 466 π.Χ. Οι Αθηναίοι τότε το υποδούλωσαν, εγκαθιστώντας εκεί Αθηναίους αποίκους. Η πόλη ελευθερώθηκε μετά την ήττα των Αθηναίων στον Πελοποννησιακό πόλεμο. Όμως η Σπαρτιατική Συμμαχία ήταν πιο σκληρή και αυτό εξανάγκασε το νησί να ξαναγυρίσει στην Αθηναϊκή Συμμαχία (376 π.Χ.). Στη Ρώμη υποτάχτηκε το 41 π.Χ., μαζί μ' όλες τις Κυκλάδες. Με την επικράτηση του χριστιανισμού η Ν. υπαγόταν στην εκκλησία της Ρόδου, το 1083 όμως έγινε έδρα της μητρόπολης Παροναξίας. Αργότερα υποτάχτηκε στο Μάρκο Σανούδο, συγγενή του δόγη της Βενετίας, που την έκανε πρωτεύουσα του δουκάτου του. Αυτός έχτισε και το φρούριο της πόλης. Η ενετοκρατία διατηρήθηκε μέχρι το 1537, οπότε το δουκάτο υποτάχτηκε στους Τούρκους. Το 1566 ο σουλτάνος το έδωσε στον Εβραίο φίλο του Νάζη, μετά το θάνατο του οποίου επανήλθε η τουρκική κυριαρχία στο νησί. Από το 1811 κυριάρχησαν οι Ρώσοι και πάλι οι Βενετοί. Από το 1821 και μετά ακολούθησε την τύχη της υπόλοιπης Ελλάδας.